HỆ THỐNG THÔNG TIN QUỐC GIA VỀ KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ VÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO
Lọc theo danh mục
liên kết website
Lượt truy cập
Lượt truy cập :
32,246,474
- Công bố khoa học và công nghệ Việt Nam
17
Lý luận văn học; Nghiên cứu văn học nói chung
Lê Thời Tân, Nguyễn Thị Thanh Huyền
Các tác phẩm “Biến Văn” của Trung Quốc và “Yên Tử Thiền Tông Bản Hạnh” của Việt Nam – mấy so sánh và nhận diện thể loại
Chinese “bian wen” works and Vietnamese “Yen Tư Thiền Tông bản hạnh” – some comparisons and genre identification
Tạp chí Khoa học - Trường Đại học Thủ đô Hà Nội: Khoa học Xã hội và Giáo dục
2025
97
49-57
2354-1512
Học giả Trung Quốc phổ biến nhận định “biến văn” (變文 bianwen) là một thể loại văn học hiểu theo nghĩa dùng để chỉ phần ngôn từ được ghi lại thành văn bản phục vụ cho một hoạt động sinh hoạt tôn giáo Phật giáo xuất hiện vào thời Đường. Ở Việt Nam có trường thiên lục bát “kể hạnh”. Hiện còn truyền được tác phẩm “Yên Tử Thiền tông bản hạnh” của thiền sư Chân Nguyên. Tác phẩm đươc xem như là phần lời của một loại hình diễn xướng nghi lễ nhà chùa. Bài viết tiến hành một số so sánh và nhận diện thể loại đối với hai sản phẩm văn hóa văn học “biến văn” của Trung Quốc và “kể hạnh” của Việt Nam (trường hợp “Yên Tử Thiền tông bản hạnh” của Chân Nguyên). Cả hai đều xuất phát từ nhu cầu phổ biến Phật giáo đến đại chúng thông qua hình thức kể chuyện và diễn xướng. Tuy nhiên, “biến văn” đặc trưng bởi cấu trúc văn xuôi-vần xen kẽ, ngôn ngữ bạch thoại Hán, phạm vi chủ đề rộng (bao gồm cả truyện Phật giáo, lịch sử, dân gian), và thường kết hợp với tranh ảnh minh họa (bianxiang) khi trình diễn. Ngược lại, “kể hạnh” chủ yếu sử dụng thể thơ lục bát bằng chữ Nôm, tập trung hơn vào hạnh tích các nhân vật và lịch sử dòng truyền Phật giáo Việt Nam, và gắn liền với các hình thức diễn xướng nghi lễ cụ thể như “chèo đò kể hạnh”. Trường hợp “Yên Tử Thiền tông bản hạnh” là minh chứng rõ nét cho việc sử dụng “kể hạnh” để thuật lại và tôn vinh lịch sử một dòng thiền cụ thể.
Chinese scholars commonly consider “bianwen” (變文 bianwen) to be a literary genre understood to refer to the part of language recorded in writing to serve a Buddhist religious activity that appeared in the Tang Dynasty. In Vietnam there is a six-eight verse storycalled "kể hạnh". The work “Yen Tu Thien Tong Ban Hanh” by Zen master Chan Nguyen is still circulating. The work is considered as the lyrics of a type of temple ritual performance. This article makes some comparisons and identifies the genres of two literary cultural products “bianwen” of China and “ke hanh” of Vietnam (the case of “Yen Tu Thien Tong Ban Hanh” by Chan Nguyen). Both originate f-rom the need to popularize Buddhism among the masses through the forms of storytelling and performance. However, “bien van” is c-haracterized by an al-ternating prose-verse structure, the vernacular Han Chinese language, a broad thematic scope (including Buddhist stories, history, and folklore), and often incorporates illustrative paintings (bianxiang) during performance. Conversely, “ke hanh” predominantly employs the luc bat verse form in Nom script, concentrates more on the virtuous deeds (hanh) of figures and the history of Vietnamese Buddhist lineages, and is linked to specific ritual performance forms such as “cheo do ke hanh” The case of “Yen Tu Thien Tong Ban Hanh” is a clear illustration of the use of “ke hanh” to narrate and venerate the history of a specific Zen lineage.
TTKHCNQG, CVv 443
Xem toàn văn