Lọc theo danh mục
  • Năm xuất bản
    Xem thêm
  • Lĩnh vực
liên kết website
Lượt truy cập
 Lượt truy cập :  31,018,283
  • Công bố khoa học và công nghệ Việt Nam

Nghiên cứu ngôn ngữ Việt Nam

Hoang Dzung

Ứng xử ngữ pháp của hình vị hán việt và hệ quả của nó về ngữ nghĩa và ngữ âm

Sino-vietnamese morphemes: their grammatical behaviour and implications for semantics and phonetics

Tạp chí Khoa học & Công nghệ - Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

2025

02

26

1859-3585x

Bài báo cho thấy hình vị Hán Việt không chỉ kết hợp với hình vị Hán Việt khác, mà còn với hình vị phi Hán Việt như thuần Việt và thậm chí cả các hình vị Ấn - Âuđặc biệt là mượn tiếng Pháp. Đây không phải là hiện tượng riêng của tiếng Việt: những từ lai tương tự cũng có thể được tìm thấy trong các ngôn ngữ Sino-xenic khác(Nhật, Hàn) và các ngôn ngữ Ấn - Âu. Trong danh ngữ có hình vị Hán Việt đóng vai trò chính, chiếm ưu thế là quy tắc ngữ pháp tiếng Hán [phụ + chính] nhưng cũngcó khi tiếng Việt lại áp dụng quy tắc ngữ pháp tiếng Việt [chính + phụ]. Đặc điểm ngữ pháp này đưa đến hệ quả về ngữ nghĩa. Quả vậy, tiêu chí [± có thể hoán đổtrong mọi ngữ cảnh] dùng để phân loại từ đồng nghĩa thành “đồng nghĩa tuyệt đối” và “đồng nghĩa không tuyệt đối” là không hiệu quả vì các hình vị Hán Việt tự docó thể kết hợp với cả hình vị Hán Việt khác lẫn hình vị thuần Việt, trong khi các từ đồng nghĩa thuần Việt của chúng thường không thể kết hợp với hình vị Hán Việt. Sựkhác biệt về khả năng kết hợp của hình vị Hán Việt đưa đến hệ quả về phương diện ngữ nghĩa trong mối liên quan với ngữ âm: những hình vị Hán Việt có sức sản sinhquá yếu sẽ có xu hướng bị đồng nhất vào những hình vị (Hán Việt hay phi Hán Việt) đồng âm hay gần âm có sức sản sinh mạnh.

This paper shows that Sino-Vietnamese morphemes combine not only with other Sino-Vietnamese morphemes but also with non-Sino-Vietnamese morphemes, such as native Vietnamese and even Indo-European elements, particularly French loanwords. This phenomenon is not unique to Vietnamese: similar hybrid words can also be found in other Sino-xenic languages (Japanese and Korean) as well as Indo-European languages. In noun phrases whe-re the Sino-Vietnamese morpheme serves as the head, the Chinese grammatical rule [modifier + head] tends to predominate, but in some cases, Vietnamese follows its native grammatical structure [head + modifier]. This grammatical behaviour has semantic consequences. Indeed, the criterion [± interchangeable in all contexts], used to classify synonyms into “absolute synonyms” and “non-absolute synonyms,” proves ineffective, because free Sino-Vietnamese morphemes can combine with both other Sino-Vietnamese morphemes and native Vietnamese ones, whe-reas their native Vietnamese synonyms generally cannot combine with Sino-Vietnamese morphemes. The differences in combinability of Sino-Vietnamese morphemes lead to semantic consequences in connection with phonology: Sino-Vietnamese morphemes with very low productivity tend to be assimilated into (near-)homophonous morphemes - whether Sino-Vietnamese or non-Sino-Vietnamese - with higher productivity.

TTKHCNQG, CVt 70